Ponad 200 osób wzięło udział w spacerach po wzniesieniu w gminie Czerwionka-Leszczyny. Spółka ZOWER po raz pierwszy zaprosiła mieszkańców regionu do obejrzenia z bliska zwałowiska po KWK Dębieńsko, na którym prowadzone są prace związane z przetwarzaniem materiału pogórniczego, kształtowaniem terenu i jego zagospodarowaniem.
Wydarzenie zorganizowano w ramach Industriady, czyli odbywającego się od 16 lat Święta Szlaku Zabytków Techniki. W 2025 roku wydarzenia odbywały się w całym województwie śląskim pod hasłem „Skarby Ziemi”.
Pokaz naukowy i zwiedzanie zwałowiska
Z okazji Industriady pracownicy spółki przygotowali pokaz naukowy „ZOWER ma power!” oraz oprowadzali uczestników po terenie zwałowiska w Czerwionce-Leszczynach.
Podczas spacerów i spotkań przy stoisku prezentowano informacje dotyczące hałd wpisanych w poprzemysłowy krajobraz Śląska. Uczestnicy mogli dowiedzieć się między innymi, dlaczego na niektórych zwałowiskach odpadów wydobywczych dochodzi do samozagrzewania, a w określonych warunkach także do pożarów wewnętrznych.
Materiał pokopalniany może zawierać pozostałości węgla oraz inne substancje palne. W wyniku procesów zachodzących wewnątrz zwałowiska jego temperatura może stopniowo wzrastać, prowadząc do tlenia lub zapłonu materiału. Proces ten może utrzymywać się przez długi czas i powodować emisję zanieczyszczeń oraz dwutlenku węgla do powietrza.
Potencjał wystąpienia zjawisk termicznych zależy między innymi od składu i uziarnienia materiału, zawartości substancji palnych, dostępu tlenu, wilgotności oraz budowy zwałowiska. Zagrożenie nie występuje więc w takim samym stopniu na każdej hałdzie i powinno być oceniane na podstawie badań oraz monitoringu konkretnego obiektu.
Odzysk węgla i kruszyw
Od 2002 roku spółka ZOWER przetwarza materiał zgromadzony na zwałowisku KWK Dębieńsko. Proces obejmuje odzysk frakcji węglowej oraz produkcję kruszyw wykorzystywanych do kształtowania terenu lub kierowanych do innych zastosowań gospodarczych.
Przetwarzanie materiału umożliwia zmniejszenie zawartości frakcji palnej w określonych partiach zwałowiska i odzyskanie części znajdujących się w nim surowców. Nie oznacza to jednak automatycznie wyeliminowania ryzyka pożarowego na całym obszarze. Ocena tego ryzyka wymaga monitorowania stanu termicznego zwałowiska i uwzględnienia warunków występujących w jego poszczególnych częściach.
Plany dotyczące terenu
Jednym z rozważanych kierunków docelowego zagospodarowania terenu jest utworzenie przestrzeni o funkcjach sportowych, rekreacyjnych i częściowo inwestycyjnych.
Chcemy, aby w przyszłości był to teren rekreacyjno-sportowy i częściowo inwestycyjny. Planowane alejki mogłyby służyć do spacerowania, biegania, jazdy na rowerze i innych form aktywności – mówił dyrektor zakładu Krzysztof Krakowski.
Prace prowadzone na terenie zwałowiska
Spółka ZOWER przetwarza materiał pogórniczy zgromadzony na terenie zwałowiska Dębieńsko. Proces ten obejmuje odzysk wybranych frakcji materiałowych oraz działania związane z ograniczaniem zawartości substancji palnych w określonych częściach zwałowiska. Stan termiczny terenu wymaga monitorowania, ponieważ możliwość samozagrzewania zależy między innymi od składu materiału, dostępu tlenu i warunków panujących w poszczególnych częściach obiektu.
Na terenie zwałowiska wykonano również rowy odwadniające i zbiorniki służące do gromadzenia oraz kontrolowania odpływu wód opadowych i roztopowych. Rozwiązania te są elementami systemu gospodarowania wodami. Zakres ich wpływu na ryzyko lokalnych podtopień może być oceniany na podstawie dokumentacji technicznej, pojemności urządzeń i danych hydrologicznych.
Nasze zbiorniki i rowy służą do gospodarowania wodami opadowymi na terenie zwałowiska oraz ograniczania spływu w kierunku sąsiednich obszarów. Od lat sadzimy tu robinie akacjowe, graby, buki, brzozy i inne gatunki drzew. Na terenie hałdy można również zaobserwować żurawie, bociany, zające i sarny – informował uczestników zwiedzania dyrektor Krzysztof Krakowski.
Stwierdzenie obecności roślin i zwierząt jest faktem wynikającym z obserwacji prowadzonych na terenie zwałowiska.
Podczas Industriady 2025 uczestnicy mogli zobaczyć teren, na którym prowadzone są prace związane z przetwarzaniem materiału pogórniczego, kształtowaniem powierzchni oraz jej stopniowym zagospodarowaniem. Mogli także obejrzeć przykładowe materiały odzyskiwane w procesie prowadzonym przez spółkę ZOWER. Na stoisku prezentowano również skamieniałości znalezione na terenie zwałowiska.